Gazeta po żydowsku - Archiwum (2001/3) - wróć do listy artykułów
Dla wielu czytelników istnienie w Polsce żydowskiego pisma jest rzeczą niebywałą. Zdecydowana więk szość nie wie, że takie pismo w ogóle się ukazuje. Trzeba więc wspomnieć, że "Midrasz" nie jest jedynym żydow skim pismem wychodzącym w Pol sce, a prasa żydowska ma w naszym kraju bogatą tradycję.
Trochę historii
Przed wojną żyło w Polsce oko ło 3,5 miliona Żydów, a spośród wszystkich mniejszości narodowych, zamieszkujących Rzeczpospolitą, społeczność żydowska miała naj bardziej rozwinięta prasę. W 1937 roku w Polsce istniało ponad 130 tytułów czasopism żydowskich, uka zujących się w języku żydowskim i hebrajskim, a także po polsku. Na kład prasy codziennej wynosił w 1938 roku 350 tysięcy egzempla rzy, co oznacza, że na 100 osób przypadało aż 10 gazet. Swoje gaze ty miały nawet małe żydowskie mia steczka, a były też takie miejscowo ści, gdzie gazeta żydowska była jedynym ukazującym się tytułem. Największy zasięg miały dzienniki: "Nasz Przegląd" - ukazujący się w języku polskim oraz "Hajnt" "Dziś", wychodzący w języku jidysz (żydowskim). Popularne też były żydowskie pisma literackie oraz go spodarcze.
Po wojnie
Zagłada ludności żydowskiej wczasie II wojny światowej, nie wy mazała społeczności Żydów z mapy Polski. Żydowskie życie zaczęło się odradzać. Do 1950 roku, pierwszej wielkiej fali antysemityzmu ipowo jennej emigracji Żydów z Polski, po wstało około 70 tytułów prasy żydow skiej. Były to głównie pisma dwujęzyczne, polsko- żydowskie, a wydawały je głównie frakcje poli tyczne. Organizacje syjonistyczne wy dawały pisma także po hebrajsku. Od rodzenie prasy było ewenementem. Oprócz gazet takich jak: " Dos Naje Łebn" - "Nowe Życie" czy "Mosty", ukazywały się też pisma społeczno literackie, jak np. "Jidysze Szriftn". Po likwidacji organizacji żydow skich także prasa ulagła likwidacji. Przetrwał tylko organ prasowy PZPR tygodnik "Fołks- Sztyme".
Jak jest dziś
Przez lata społeczność żydow ska żyła w cieniu. Działały gminy religijne, czynnych było kilka syna gog, ale po nagonce antysemickiej do żydostwa przyznawali się głównie ludzie starzy. I choć istniał żydowski teatr, żydowski tygodnik, życie spo łeczności było w zaniku. Od kilkuna stu lat odradza się życie żydowskie w Polsce. Wyrazem tego odrodzenia jest nie tylko powstanie nowych or ganizacji, szkół i przedszkoli w War szawie, ale także rozwój prasy. Dziś w kioskach można spotkać kilka ty tułów prasy żydowskiej, wydawanej w Polsce. Dla wszystkich zaintere sowanych historią Żydów prasa ta jest kopalnią informacji o polskich Żydach.
Jakie są to tytuły?
Wymieniony na wstępie "Mi drasz" jest miesięcznikiem spo łeczno-kulturalnym, poświęconym życiu Żydów w Polsce i za granicą. Są w nim eseje, reportaże, teksty literackie, a także komentarze reli gijne i materiały do nauki jezyka he brajskiego. "Midrasz" to po hebraj sku wyjaśnienie. Miesiecznik wyjaśnia wiec zagadnienia życia żydowskiego w bardzo szerokim aspekcie. Wiekszość czytelników pi sma to osoby z wyższym wykształ ceniem, mieszkające w dużych mia stach. 45 procent ankietowanych wyznaje katolicyzm, 15 proc. - juda izm, a 28 proc nie wyznaje żadnej religii. Pismo ukazuje sie dzieki wsparciu Fundacji S. Laudera. "Dos Jidysze Wort" - "Słowo żydowskie" jest dwutygodnikiem. Ukazuje sie od 1992 roku, wydawa ne jest przez Towarzystwo Społecz no-Kulturalne Żydów w Polsce. Jest kontynuacją "Fołks Sztyme". Doto wane jest przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Jest pismem dwujezycznym - polsko-żydowskim. "Jidełe" - "Żydek", to ukazujący sie po polsku od 1992 roku, mie siecznik młodzieży żydowskiej (nie regularnie). Adresowany jest do młodych Polaków i Żydów. Jest na stawiony na walke z ksenofobią, dia log i budowanie społeczeństwa oby watelskiego. "Szterndlech"- to pismo o profi lu religijnym dla dzieci z rodzin żydow skich i mieszanych, oraz rodzin nie żydowskich, wychowujących dzieci w duchu tolerancji. Zapoznaje z hi storią narodu żydowskiego, tradycja mi i religią poprzez zabawe. Uczy, że Żydem można być również w Polsce, a poczucie tożsamości narodowej jest powodem do dumy. Proponuje do kolekcjonowania Małą Encyklopedie Judaizmu, antologie żydowskiej lite ratury dzieciecej, kuchnie koszerną oraz nauke hebrajskiego i jidysz. żydowskie pisma ukazują sie w Warszawie. Warto po nie siegnąć, aby dowiedzieć sie czegoś nowego o Żydach, choćby po to, by nie dać sie zwieść stereotypom. Tolerancja wymaga wiedzy. Te wiedze, choćby cząstkową, przynoszą Polakom żydowskie gazety.
Dla wielu czytelników istnienie w Polsce żydowskiego pisma jest rzeczą niebywałą. Zdecydowana więk szość nie wie, że takie pismo w ogóle się ukazuje. Trzeba więc wspomnieć, że "Midrasz" nie jest jedynym żydow skim pismem wychodzącym w Pol sce, a prasa żydowska ma w naszym kraju bogatą tradycję.
Trochę historii
Przed wojną żyło w Polsce oko ło 3,5 miliona Żydów, a spośród wszystkich mniejszości narodowych, zamieszkujących Rzeczpospolitą, społeczność żydowska miała naj bardziej rozwinięta prasę. W 1937 roku w Polsce istniało ponad 130 tytułów czasopism żydowskich, uka zujących się w języku żydowskim i hebrajskim, a także po polsku. Na kład prasy codziennej wynosił w 1938 roku 350 tysięcy egzempla rzy, co oznacza, że na 100 osób przypadało aż 10 gazet. Swoje gaze ty miały nawet małe żydowskie mia steczka, a były też takie miejscowo ści, gdzie gazeta żydowska była jedynym ukazującym się tytułem. Największy zasięg miały dzienniki: "Nasz Przegląd" - ukazujący się w języku polskim oraz "Hajnt" "Dziś", wychodzący w języku jidysz (żydowskim). Popularne też były żydowskie pisma literackie oraz go spodarcze.
Po wojnie
Zagłada ludności żydowskiej wczasie II wojny światowej, nie wy mazała społeczności Żydów z mapy Polski. Żydowskie życie zaczęło się odradzać. Do 1950 roku, pierwszej wielkiej fali antysemityzmu ipowo jennej emigracji Żydów z Polski, po wstało około 70 tytułów prasy żydow skiej. Były to głównie pisma dwujęzyczne, polsko- żydowskie, a wydawały je głównie frakcje poli tyczne. Organizacje syjonistyczne wy dawały pisma także po hebrajsku. Od rodzenie prasy było ewenementem. Oprócz gazet takich jak: " Dos Naje Łebn" - "Nowe Życie" czy "Mosty", ukazywały się też pisma społeczno literackie, jak np. "Jidysze Szriftn". Po likwidacji organizacji żydow skich także prasa ulagła likwidacji. Przetrwał tylko organ prasowy PZPR tygodnik "Fołks- Sztyme".
Jak jest dziś
Przez lata społeczność żydow ska żyła w cieniu. Działały gminy religijne, czynnych było kilka syna gog, ale po nagonce antysemickiej do żydostwa przyznawali się głównie ludzie starzy. I choć istniał żydowski teatr, żydowski tygodnik, życie spo łeczności było w zaniku. Od kilkuna stu lat odradza się życie żydowskie w Polsce. Wyrazem tego odrodzenia jest nie tylko powstanie nowych or ganizacji, szkół i przedszkoli w War szawie, ale także rozwój prasy. Dziś w kioskach można spotkać kilka ty tułów prasy żydowskiej, wydawanej w Polsce. Dla wszystkich zaintere sowanych historią Żydów prasa ta jest kopalnią informacji o polskich Żydach.
Jakie są to tytuły?
Wymieniony na wstępie "Mi drasz" jest miesięcznikiem spo łeczno-kulturalnym, poświęconym życiu Żydów w Polsce i za granicą. Są w nim eseje, reportaże, teksty literackie, a także komentarze reli gijne i materiały do nauki jezyka he brajskiego. "Midrasz" to po hebraj sku wyjaśnienie. Miesiecznik wyjaśnia wiec zagadnienia życia żydowskiego w bardzo szerokim aspekcie. Wiekszość czytelników pi sma to osoby z wyższym wykształ ceniem, mieszkające w dużych mia stach. 45 procent ankietowanych wyznaje katolicyzm, 15 proc. - juda izm, a 28 proc nie wyznaje żadnej religii. Pismo ukazuje sie dzieki wsparciu Fundacji S. Laudera. "Dos Jidysze Wort" - "Słowo żydowskie" jest dwutygodnikiem. Ukazuje sie od 1992 roku, wydawa ne jest przez Towarzystwo Społecz no-Kulturalne Żydów w Polsce. Jest kontynuacją "Fołks Sztyme". Doto wane jest przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Jest pismem dwujezycznym - polsko-żydowskim. "Jidełe" - "Żydek", to ukazujący sie po polsku od 1992 roku, mie siecznik młodzieży żydowskiej (nie regularnie). Adresowany jest do młodych Polaków i Żydów. Jest na stawiony na walke z ksenofobią, dia log i budowanie społeczeństwa oby watelskiego. "Szterndlech"- to pismo o profi lu religijnym dla dzieci z rodzin żydow skich i mieszanych, oraz rodzin nie żydowskich, wychowujących dzieci w duchu tolerancji. Zapoznaje z hi storią narodu żydowskiego, tradycja mi i religią poprzez zabawe. Uczy, że Żydem można być również w Polsce, a poczucie tożsamości narodowej jest powodem do dumy. Proponuje do kolekcjonowania Małą Encyklopedie Judaizmu, antologie żydowskiej lite ratury dzieciecej, kuchnie koszerną oraz nauke hebrajskiego i jidysz. żydowskie pisma ukazują sie w Warszawie. Warto po nie siegnąć, aby dowiedzieć sie czegoś nowego o Żydach, choćby po to, by nie dać sie zwieść stereotypom. Tolerancja wymaga wiedzy. Te wiedze, choćby cząstkową, przynoszą Polakom żydowskie gazety.
Andrzej Darewski